Czeska Wieś PDF Drukuj Email
Ocena użytkowników: / 3
SłabyŚwietny 
Wpisany przez Przemysław Galert, Andrzej Dereń   
poniedziałek, 11 maja 2009 17:52
Czeska wieś

Pozostałości dawnych budowli wywołują zadumę. Wędrowiec oglądający ruiny zamku albo dawnego domostwa zastanawia się kim byli ich dawni mieszkańcy, jak wyglądali,... jak ubierali się, co jedli, jak pracowali, żyli i umierali. Niemal każda taka ruina jest śladem przeszłości i świadectwem ważnych wydarzeń w dziejach narodów i państw. W Górach Opawskich, w dolince, nad niewielkim strumykiem była kiedyś mała wioska, tak spokojna i zaciszna, iż nigdy nie zyskała miana osobnej miejscowości. Przypominają o niej jedynie stare mapy i nikłe ślady ludzkiej ręki, która zmieniła krajobraz małej dolinki. Pomyli się ten kto będzie sądził, że dawną osadę szukać będziemy w leśnych ostępach. W rzeczywistości jej resztki znajdują się na polach i lekko pofałdowanej równinie na północny - zachód od centrum Moszczanki w gminie Prudnik.

Jak dotrzeć do Czeskiej Wsi?

Przy głównym przystanku autobusowym w Moszczance, obok dawnego folwarku i Wiejskiego Domu Kultury znajduje się skrzyżowane. Wybieramy wybrukowaną drogę prowadzącą na północ. Za ostatnimi zabudowaniami wsi przechodzimy nad niewielkim strumieniem, za którym należy skręcić w pierwszą polną drogę w lewo. Po około 200 - 300 metrach wkraczamy na teren Czeskiej Wsi.

Na żadnej ze współczesnych map Gór Opawskich nie znajdziemy nazwy Czeska Wieś. Figuruje ona jedynie na starych mapach w swojej niemieckiej wersji językowej Böhmischdorf. Nie dotarłem do informacji wskazujących na dokładną datę założenia miejscowości. Rozwikłanie tej zagadki staje się problematyczne, gdy skonfrontujemy ze sobą kilka źródeł. Otóż Böhmischdorf nie pojawia się w opisach powiatu prudnickiego Carla Schinke'ego i Felixa Triest'a. Nazwa ta nie występuje również na dokładnych mapach Wielanda z XVIII w., choć zaznaczone są na niej nawet folwarki. Na Czeską Wieś natrafimy dopiero na mapach topograficznych z końca XIX w. (Meßtischblatt, skala 1:25000) jako Col. Böhmischdorf, czyli Kolonia Czeska Wieś.

Czeska Wieś na mapie topograficznej z końca XIX w.

Czeska Wieś na mapie topograficznej z końca XIX w. Osada składała się z ośmiu budynków położonych po północnej (3) i południowej (5) stronie drogi. Nie wiadomo, jak dużo ziemi przyznano osiedleńcom. Same działki są raczej niewielkie i podobnie jak to jest obecnie powstały na terenie łąk w bezpośrednim, sąsiedztwie niewielkiego strumienia.

W następnych wydaniach mapy nazwa osady jest powtórzona ale bez wyrazu "kolonia". Zabudowania wsi według map istnieją aż do 1945 r. Niestety z braku dokładnych map powojennych nie jestem w stanie podać jak długo zabudowania wsi istniały po wojnie.

Rozplanowanie budynków Czeskiej Wsi na mapie topograficznej sprzed 1918 roku.

Na kolejnej mapie topograficznej sprzed 1918 roku rozplanowanie budynków Czeskiej Wsi jak i układ pól oraz łąk nie zmieniły się w stosunku do końca XIX w.

Biorąc wszystkie powyższe informacje można byłoby pokusić się o wstępne wskazanie czasu powstania Czeskiej Wsi, między połową XVIII w. a końcem XIX w. Jednak wątpliwości pojawiają się, gdy sięgniemy do materiału przygotowanego przez uczniów Szkoły Podstawowej w Szybowicach pod kierunkiem nauczyciela Franiciszka Dendewicza (Gmina Prudnik w świetle nazw miejscowych, w: "Tygodnik Prudnicki" nr 47 z 23.11.1997 r.), którzy podają, iż Czeska Wieś wzmiankowana była już w 1315 r. jako Villa Bohemiorum!

Czeska Wieś na mapie z 1915 roku

Czeska Wieś na austro-węgierskiej mapie okręgu karniowskiego z 1915 roku (oryginał w skali 1:100000; ze zbiorów P. Szymkowicza).

Najprawdopodobniej doszło w tym wypadku do pomylenia moszczanieckiej osady z Czeską Wsią koło Brzegu, która rzeczywiście istniała już w średniowieczu. O późnym założeniu wsi świadczy również to, iż miała ona niewielkie rozmiary oraz peryferyjne i niekorzystne dla osiedleńców położenie (niewielki strumień, polna droga) w stosunku do Moszczanki ("duży" Złoty Potok, droga między Prudnikiem a Zlatymi Horami), która po raz pierwszy wzmiankowana została dopiero w 1321 r.

Czy Czeska Wieś jest świadectwem religijnych prześladowań

Kilka razy w swojej historii część mieszkańców Czech opuszczało swój kraj. Uchodźcy polityczni byli zaledwie tłem dla ogromnej rzeczy emigrantów, którzy z powodów religijnych uciekali z Czech. Przez uchodźców religijnych z Czech w XVII wieku został założony Jagniątków, obecnie część Jeleniej Góry. W 1618 roku emigranci z Czech osiedlili się we wsi Przesieka również w Karkonoszach. Podobnie było w Zachełmiu i Karpaczu. Niektórzy znaleźli schronienie w Polsce w trakcie wojen husyckich. Być może wojna trzydziestoletnia (1618 - 1648) i związane z nią prześladowania religijne przyczyniły się do opuszczenia królestwa czeskiego przez wielu jej obywateli. Podprudnicka Czeska Wieś nie mogła jednak powstać w tak odległych czasach, gdyż nie było jej jeszcze na mapie z połowy XVIII w.

Czeska Wieś na mapie z 1937 roku

Czeska Wieś na czechosłowackiej mapie wojskowej z 1937 roku (oryginał w skali 1:75000; ze zbiorów P. Szymkowicza).

W 1742 r. ziemia prudnicka wraz z większą częścią Śląska została ostatecznie przyłączona do Prus kosztem państwa Habsburgów, a więc Austrii. Maria Teresa, cesarzowa Austrii, królowa Czech i Węgier Maria Teresa stojąca na czele ciągle jeszcze rozległego państwa Habsburgów była zdeklarowaną katoliczką, niechętną wyznawcom innych religii. Restrykcyjne pod tym względem prawo spowodowało, iż Czechy i Morawy opuściło w tym czasie wielu protestantów, głównie chłopów i rzemieślników

Rodziny te osiedlały się na pruskim Śląsku, gdzie każdy mógł starać się o swoje zbawienie auf seine Fasson - idąc za głosem własnego sumienia
- pisał węgierski historyk Francois Fejtö.

W połowie XVIII w. na Śląsku austriackim, a później w pozostałej części Królestwa Czeskiego wybuchł bunt chłopski. Komisja wysłana przez Marię Teresę do zbadania sytuacji w Czechach pisała:

Na każdym rynku wiejskim lub przed zamkiem ustawione są narzędzia tortur, oporni chłopi są zakuwani w kajdany, sadza się ich na ostry pal, który wrzyna się głęboko w ich ciało; przywiązuje się im do nóg kamienie; za najdrobniejsze głupstwo otrzymują pięćdziesiąt uderzeń kijem (...) Wielu ucieka do Prus, by uniknąć tego strasznego reżimu; istnieją setki lepianek, porzuconych przez ich mieszkańców...
Klęska głodu po 1770 roku zdziesiątkowała Czechy. Sąsiedni pruski Śląsk wydawał się być krainą mlekiem i miodem płynącą.

Król Prus Fryderyk II zwany Wielkim dążący do gospodarczego i militarnego wzrostu swojego państwa z wielką przychylnością przyjmował emigrantów. Sądzę, iż właśnie wtedy w pobliżu Moszczanki zostali osiedleni protestanci z Czech, niekoniecznie narodowości czeskiej. Protestanci najpewniej skorzystali z gościnności panów na zamku w Łące Prudnickiej, do których należała również Moszczanka.

Czeska Wieś na mapie z 1984 roku

Obszar dawnej Czeskiej Wsi na mapie topograficznej z 1984 roku (na podstawie mapy z 1977 roku; skala oryginału 1:25000).

Osiedlenie protestantów mogło mieć wpływ na umocnienie wpływów tego wyznania w Moszczance, która należała do miejscowości ziemi prudnickiej z największą liczbą ewangelików. We wsi był kościół, szkoła i cmentarz ewangelicki.

W poszukiwaniu śladów

Widok ogólny od strony wschodniej na obszar zajmowany dawniej przez budynki Czeskiej WsiPoszukiwanie śladów zapomnianych budowli należy do ciekawszych sposobów odkrywania tajemnic Gór Opawskich. Choć zdajemy sobie sprawę, że miejsce, które eksplorujemy jest doskonale znane leśnikom, czy uprawiającym ziemię rolnikom to jednak wiemy, że tylko my, dzięki posiadanym informacjom wiemy to, co dla miejscowych jest niczym niezwykłym. Prosta łąka nad małym strumykiem staje się miejscem tajemnym, kryjącym ślady nieistniejącej osady, Czeskiej Wsi. Tylko przypadek może sprawić, że znajdziemy ułamek starego naczynia gdzieś w polu. Ale szczęściu można pomóc. Tam, gdzie była kiedyś ludzka siedziba elementy krajobrazu, dowodzą nam, że jesteśmy w miejscu, gdzie żył i pracował człowiek.

Na terenie dawnej Czeskiej Wsi zachowało się kilka miejsc wskazujących na to, że istniała tu kiedyś niewielka miejscowość. Podczas sondażowego badania terenu w ciągu niecałych 30. minut stwierdziliśmy (Andrzej Dereń i Przemysław Galert), że:

Fragment uregulowanego palami koryta strumienia

1. Niewielki strumień ciągnący się dawniej wzdłuż osady był uregulowany. W dobrym stanie zachowały się drewniane pale, którymi wyłożone zostały oba brzegi koryta strumienia. W dwóch miejscach zlokalizowaliśmy rząd drągów w poprzek strumienia - ślad niewielkich spiętrzeń wody lub kładek.

2. W szczątkowej formie zachował się podział na działki, w obrębie których znajdowały się budynki. Większość z nich, z uwagi na zaleganie w gruncie gruzu nie jest użytkowana jako pola uprawne, tylko łąki.

Ślady ścian budynku są doskonale widoczne na zaoranym polu. Przebieg murów wyróżnia się jaśniejszą barwą od otoczenia.

3. W bezpośrednim sąsiedztwie dawnych siedlisk, w zoranej ziemi odnaleźliśmy kilka ułamków naczyń, fragmenty metalowych przedmiotów, fragmenty cegieł itp.

4. Na terenie pola uprawnego "z krzakiem" przy drodze zachował się doskonale widoczny późną jesienią zarys ścian niewielkiego budynku na planie prostokąta. Wokół krzaka znajduje się zebrany z pola gruz.

5. W północno - zachodniej części obszaru dawnej osady, na miejscu jednego z budynków zlokalizowaliśmy zarośniętą, utrudniającą eksplorację działkę z dużą ilością kamieni i być może fragmentów cegieł.

Stare mapy jak i powyższe ślady w terenie są jedynymi pozostałościami dawnej Czeskiej Wsi. Miejmy nadzieję, że nasza strona będzie pierwszym krokiem w utrwaleniu w pamięci przyszłych pokoleń losów zapomnianej osady. Osoby dokonujące eksploracji terenu, które znajdą przedmioty związane z Czeską Wsią prosimy o kontakt z nami, w celu ich prezentacji.

Poprawiony: poniedziałek, 11 maja 2009 18:24